بررسی تحول شخصیت ابلیس در عرفان فارسی و فاوست

از ویکی خرد

فهرست مندرجات ۱ چکیده ۱.۱ مراحل انجام پروژه ۱.۲ واژه ی ابلیس ۱.۳ ابلیس در قرآن ۱.۴ ابلیس در عرفان ۱.۵ سرپیچی ابلیس ۱.۶ ابلیس از جمله مقربان ۱.۷ گمراه کردن انسان ها ۱.۸ ابلیس و حضرت محمد(ص) و موسی(ع) ۱.۹ مفیستوفلیس در فاوست ۱.۱۰ نتیجه گیری ۲ منابع ۳ نام اعضای گروه ۴ معلم راهنما

چکیده

هدف ما بررسی تحول شخصیت ابلیس بعد از قصه ی آفرینش در عرفان فارسی و مقایسه ی آن در فاوست و عرفان فارسی است.

مراحل انجام پروژه

• بررسی واژه و پیشینه ی تاریخی به وجود آمدن آن در لغت نامه و دایره المعارف بزرگ اسلام
• مطالعه ی فاوست
• مطالعه متون عرفانی و ادبی فارسی(عین القضات، مرصاد العباد،تصوف اسلامی و رابطه ی انسان با خدا)
• بررسی و مقایسه ی تحول شخصیت ابلیس در فاوست و عرفان فارسی

واژه ی ابلیس

ابلیس ظاهرا از واژه ی یونانی diablos-سخن چین- است اما لغویون عرب آن را از ماده ی ابلاس-ریشه ی بلس- به معنای ناامید کردن می دانند. ابلیس-که گاهی با شیطان مترادف است- نام خاص برای موجودی است که از فرمان خدا سرباز زد و از درگاه خدا رانده شد.

ابلیس در قرآن

ابلیس در همه ی ادیان موجودی پلید و نماینده ی دنیای تاریکی است. در قرآن هم از ابلیس به عنوان فرشته ای یاد شده که از فرمان خدا سرپیچی کرده و سزاوار رانده شدن است. او هم تا روز بازپسین سعی در گمراه ساختن انسان ها دارد.

ابلیس در عرفان

پس از قصه ی آفرینش، بعضی از عارفان نسبت به شخصیت ابلیس دید مثبت تری پیدا کردند. اولین شاعر وعارفی که وجه خیر ابلیس را مطرح کردند سنایی و حلاج بودند.

سرپیچی ابلیس

• ابلیس عصیان خود را به این گونه توجیه می کند که سرنوشت ازلی او بوده یعنی خداوند او را امر کرده که آدم را سجده کند ولی خواست که سرپیچی کند. واگر نه هر آینه می بایستی سجده می کرد زیرا اگر مشیت الهی بر امری تعلق گرفته باشد آن کار انجام خواهد شد.
• بر طبق نظریه ی حلاج، اگر ابلیس از فرمان الهی تمرد جسته از آن روی بوده که نخواسته است هیچ معبودی را جز ذات الهی بپذیرد.
• وقتی موسی ابلیس را بر سرپیچی از فرمان الهی ملامت می کند، جواب می دهد: آن نه یک فرمان، بلکه یک آزمون بود.

ابلیس از جمله مقربان

• درد ابلیس از آن است که اول خازن بهشت بود و از مقربان
• گناه ابلیس عشق او آمد با خدا
• اگر ابلیس نور خود را به خلق نماید، همه او را به معبودی پرستند، چون نور ابلیس نور عزت باشد چنین تواند بود.
• وقتی خدا او را به عذاب تهدید کرد ابلیس پرسید: آیا مرا نخواهی دیدن بدان گاه که عذابم میدهی؟ خدا پاسخ داد: آری. ابلیس گفت: رویت تو مرا از رویت عذاب باز میدارد. آنچه می خواهی خواهی بکن.

گمراه کردن انسان ها

مسئله ای که اغلب از آن به عنوان گمراه کردن انسان ها توسط ابلیس یاد می شود، در عرفان اینگونه توجیه شده است: ابلیس نگهبان درگاه الهی است.

ابلیس و حضرت محمد(ص) و موسی(ع)

مفیستوفلیس در فاوست

با آنکه هدف اصلی مفیستوفلیس فریب دادن دکتر فاوست است اوچهره ای دوگانه از خیر و شر را در موقعیت های مختلف نشان می دهد. گاهی زیرک و هوشمند است و برای رشد و کمک به فاوست و گاهی برای گمراه کردن او وارد عمل می شود.

نتیجه گیری

شخصیت مفیستوفلیس از نظر نزدیکی و عشق او به خدا و نشان دادن چهره دوگانه ی خیر و شر در طول داستان با ابلیس در عرفان فارسی مطابقت دارد.

منابع

• تمهیدات-عین القضات- انتشارات منوچهری-تهران
• مرصاد العباد
• تصوف اسلامی و رابطه ی انسان با خدا- نیکلسون (دکتر شفیعی کدکنی)
• دایره المعارف بزرگ اسلامی
• فاوست
• لغت نامه ی دهخدا

نام اعضای گروه

• رامینا حاجی صادقی
• درنیکا دوازده امامی

معلم راهنما

خانم نژادحقیقی