بررسی دستگاه گوارش پستانداران و دوزیستان

از ویکی خرد
پرش به: ناوبری، جستجو
شناسنامه‌ی پروژه
بررسی دستگاه گوارش دوزیستان و پستانداران
frameless}}
انجمن: زیست
سال تحصیلی: ۹۲-۱۳۹۱
مقطع تحصیلی: ششم دبستان
کد پروژه: ۱۲۲۰۳
اعضای پروژه:
پرنا شمس ـ تارا ممدوحی ـ فاطمه پارسی نژاد
معلم راهنما:
سرکار خانم طراف


چکیده‌ی پروژه
برای ما سوال پیش آمد که آیا طول روده ی موجودات با آنچه به عنوان غذا مصرف می کنند ارتباط معنا داری دارد؟

از طرفی سوال دیگری پیش می آید که آیا موجودات در رده های گوناگون تکاملی طول روده ی متفاوتی دارند ؟ با توجه به این که گوسفند پستانداری علفخوار می باشد و موش یک پستاندار همه چیز خوار بوده و قورباغه دوزیستی می باشد که در مراحل مختلف تکوین خود مواد غذایی متفاوتی مصرف می کند ما از این سه موجود برای تحقیق خود استفاده نمودیم. برای این امر موش و قورباغه را تشریح و طول روده ی آنها را اندازه گیری کردیم. از سوی دیگر طول روده ی گوسفند را هم از منابع اطلاعتی بدست آوردیم. با مقایسه ی نسبت طول روده به قد هر حیوان نتیجه گرفتیم که طول روده ارتباط معناداری با غذای آن دارد و هضم گوشت آسان تر بوده.

محتویات

هدف

هدف ما از انجام این پروژه بررسی دستگاه گوارش پستانداران و دوزیستان بود.

مقدمه

دستگاه گُوارش یکی از دستگاه‌های فعال در بدن انسان و بعضی از جانداران است. این دستگاه در انسان و مهره‌داران به صورت لولهٔ گوارشی، و در جانوران تکامل نیافته مثل اسفنجها یا کیسه‌تنان به صورت کیسهٔ گوارشی وجود دارد. باید توجه داشت که دستگاه گوارش در جانوران براساس نوع غذایی که می‌خورند به شکل‌های مختلفی وجود دارد. اما به طور کلی دستگاه گوارش آن‌ها از چهار بخش بلع، گوارش، جذب و دفع تشکیل شده‌است. بعضی از جانوران که به صورت انگل زندگی می‌کنندمانند کرم کدو اصلاً دستگاه گوارش ندارند و به طور مستقیم و با عمل انتشار مواد غذایی تجزیه شده را از طریق پوست وارد بدن خود کرده و مورد استفادهٔ سلولهای خود قرار می‌دهند (مثل کرم کدو).


دستگاه گوارش گوسفند: گوسفند بعنوان یک پستاندار نشخوار کننده دستگاه گوارشش از مری، هزار لا، روده، نگاری، شیردان و سیرابی تشکیل شده است. یعنی غذای خود را ابتدا نیمه جویده می‌بلعد و وارد سیرابی و نگاری خود می کند. بعد وقتی جانور استراحت می‌کند غذای موجود در سیرابی و نگاری را بار دیگر وارد دهان خود می‌کند و آن را دوباره می جود و بار دیگر می بلعد. غذا این بار وارد هزارلا می‌شود و آب آن جذب می شود. پس از آن غذا به شیردان وارد می‌شود. در شیردان آنزیم های گوارشی جانور، موجب گوارش شیمیایی غذا می شوند. در این جا غذا همراه با باکتری هایی که با آن وارد شده‌اند، گوارش می‌یابد و مقدار زیادی از موَاد غذایی آماده ی جذب می شوند.


دستگاه گوارش قورباغه: از مری ، معده ، روده کوچک ، روده بزرگ ، کبد ، کلواک و دوازدهه تشکیل شده است .


دستگاه گوارش موش : دستگاه گوارش موش از معده ، مری ، روده بزرگ ، روده کوچک ، طحال ، دوازدهه و مقعد تشکیل شده است. تغذیه موش: از مواد سخت است مثل دانه ها ، حبوبات ولی اگر موفق به پیدا کردن اجسام سخت نشود خود را با خوردن فرش ، لباس ، کتاب ها و هر چیزی که در دسترسش باشد مشغول می کند . موش همه چیز خوار است و اگر در جایی با هر غذایی تنها بماند گرسنه نمی ماند .


تغذیه ی گوسفند: گوسفند جزو ‍‍پستانداران گیاه خوار است و ازعلوفهٔ خشک با کيفيت خوب، سيلو تغذیه می کند. مى‌توان علوفهٔ خشک لگومينوزها، گرامينه‌ها و يا مخلوط اين دو، سيلوى ذرت و يا سيلوى ساير علوفه‌ها را مورد استفاده قرار داد.

تغذیه قورباغه: در نوزادی که آبزی است ، گیاه خوار و وقتی بالغ می شود حشره خوار است .

اعضای دستگاه گوارش

دهان

نقش دهان در گوارش از یک سو تشخیص کیفیت غذا و از سوی دیگر گوارش آن است دهان بوسیله پوشش مطبق سنگفرشی کراتینه شده یا نیمه کراتینه آستر شده است. آستر مخاط و پوشش روی هم رفته مخاط نامیده می‌شود. مخاط بر روی زیر مخاط قرار دارد. زیر مخاط دارای غدد بزاقی و بافت پیوندی مانند آستر است. در دهان زبان و دندانها وجود دارند.

غدد بزاقی

غدد بزاقی بر حسب نوع ترشح به سه دسته تقسیم می‌شوند. سروزی ، موکوسی و مختلط. غدد بزاقی در بناگوش سروزی ، در زیر آرواره سروزی- موکوسی ، در زیر زبان موکوسی- سروزی و در زبان موکوسی هستند.

زبان

زبان دارای دستجات ماهیچه مخطط است که توسط مخاط پوشیده شده است. 3/2 بخش جلوی زبان جسم زبان و 3/1 عقبی آن ریشه زبان خوانده می‌شود. سطح پوششی (فوقانی) زبان دارای برجستگیهای مختلف است در سطح پشتی زبان جوانه‌های چشایی نیز وجود دارند. در ساختار جوانه چشایی چهار نوع سلول وجود دارد. همه جوانه‌های چشایی احساس شیرینی ، شوری ، تلخی و ترشی را تشخیص نمی‌دهند بلکه جوانه هر ناحیه از زبان حس خاص را درک می‌کند.



دندان

ساختار بافتی دندانهای شیری (20 عدد) و دندانهای دایمی (32 عدد) مشابه است. هر دندان شامل تاج است که بیرون از لثه قرار دارد و یک تا سه ریشه دارد که درون حفره دندانی آواره بالا یا آرواره پایین جای می‌گیرد. سطح تاج دندان را ماده‌ای به نام مینا می‌پوشاند که سخت‌ترین ماده بدن است و بیش از 96 درصد آن را املاح آهکی و بقیه را یک پروتئین مخصوص تشکیل می‌دهد. در زیر مینا عاج دندان قرار دارد که در درون آن مغز قرار دارد که بافتهای زنده دندان در آنجا وجود دارند. سطح ریشه را ماده‌ای به نام ساروج می‌پوشاند. دندانهای انسان با نوع رژیم غذایی او متناسب شده‌اند.

حلق

حلق چهار راهی است که از جلو به دهان ، از بالا به حفرات بینی و از پایین به مری و نای راه دارد و از این‌رو لقمه غذا یا تکه‌ای از آن می‌تواند به سه راه دیگر راه یابد. ولی هنگام بلع در اثر عمل دقیق واکنشهای خودکار عصبی به بخشهایی به نام زبان کوچک و اپی‌گلوت به ترتیب راه بینی و نای و همچنین زبان راه دهان را مسدود می‌کند و در نتیجه لقمه غذا فقط به درون مری راه می‌یابد. بلع بوسیله یک مرکز عصبی در بصل‌النخاع تنظیم می‌شود.

مری

مری لوله‌ای به طول 25 سانتیمتر است. پوشش مری انسان مطبق سنگفرشی است. آستر مخاط شامل بافت پیوندی غربالی ، لنفوسیت و تعداد کمی فولیکول لنفاوی است. زیر مخاط دارای غدد لوله‌ای مخطط ، 3/1 میانی آن دارای ماهیچه مخطط و صاف و 3/1 بخش پایینی آن دارای ماهیچه صاف است.


250pxUntitled.jpg

معده

معده هر دو عمل ذخیره و هضم غذا را انجام می‌دهد. سه نوع غده در معده یافت می‌شود. غدد طاق و تنه ، غدد کاردیا و غدد پیلور. غدد تنه دارای چهار نوع سلول‌اند که سلولهای اصلی آنزیم پپسینوژن ترشح می‌کنند و سلولهای حاشیه‌ای اسید کلریدریک ترشح می‌کنند و سلولهای موکوسی گردن موکوس ترشح می‌کنند. حرکات معده که در اثر انقباضات منظم و خودکار ماهیچه‌ای دیواره آن صورت می‌گیرد دو نتیجه دارد یکی مخلوط کردن غذا با شیره معده و دیگری حرکاتی که موجب تحویل غذا از معده به روده کوچک می‌شود.

روده کوچک

روده کوچک لوله‌ای است به طول چهار متر که بین معده و روده بزرگ قرار دارد. دارای سه بخش دوازدهه ، ژژونوم (روده ته) و ایلئوم (روده دراز) است. چهار لایه اصلی در روده کوچک وجود دارد و مخاط مهمترین لایه آن است. دیواره روده باریک دارای چین خوردگیهای فراوانی است و هر یک از چین خوردگیها نیز به نوبه خود دارای برجستگیهای متعددی به نام پرزهای روده است.

دیواره این پرزها به صورت برجستگیهای انگشتانه‌ای در سطح درونی روده دیده می‌شوند. نقش پرزها و چین خوردگیها افزایش سطح جذب است. روده کوچک چند عمل مهم دارد. گوارش غذاها را کامل می‌کند، فرآورده‌های گوارشی را برای ورود به خون و لنف جذب می‌کند. هورمونهایی به خون می‌ریزد که ترشحات لوزوالمعده ، صفرا و معده را تنظیم می‌کند. مقدار مایعات و املاحی را که از بدن دفع می‌شوند در کنترل دارد.



روده بزرگ

چینهای حلقوی و پرز در روده بزرگ وجود ندارد کریپت وجود دارد و بسیار عمیق است. متوسط قطر آن حدود 6 سانتیمتر است اما در قسمتهای آخر باریکتر می‌شود طول آن 1.5 تا 1.8 متر است. 5 تا 8 سانتیمتر اول آن را روده کور می‌نامند. در روده بزرگ پرز و غده‌های ترشح کننده آنزیم وجود ندارد اما ترشح مخاط در دیواره داخلی آن صورت می‌گیرد. آخرین بخش روده بزرگ راست روده نام دارد.

آپاندیس

زایده این انگشتی شکل و شبیه کولون (روده بزرگ) است. دارای فضای درونی کوچک و فولیکول لنفاوی فراوان در آستر مخاط و زیر مخاط است. و طول آن 8 تا 10 سانترمتر بوده و فاقد پرز است. آپاندیس ممکن است عفونی شود و آپاندیسیت ایجاد کند.

لوزوالمعده

لوزوالمعده نوعی غده گوارشی است. جای آن در زیر و اندکی پشت معده است. سر پهن آن به طرف دوازدهه و نوکش متوجه طحال است. لوزوالمعده دو کار مهم انجام می‌دهد. تهیه و آزاد کردن آنزیمهای گوارشی و تهیه و آزاد کردن هورمونهایی که بر روی متابولیسم کربوهیدراتها اثر می‌گذارند. این دو عمل بوسیله دو ساختار بافتی مجزا در لوزوالمعده صورت می‌گیرد.

کبد

کبد بزرگترین غده بدن است وزن کبد 1.1 تا 1.6 کیلوگرم است. جای این عضو در بالا و طرف راست معده است و قسمتی از معده را هم می‌پوشاند. کبد دارای چهار قسمت یا لوب است. در زیر لوب بزرگ طرف راست ، کیسه صفرا که به شکل گلابی است قرار دارد.



کیسه صفرا

سلولهای کبدی مواد لازم برای ساخته شدن صفرا را از خون می‌گیرد سپس صفرای ساخته شده به کیسه صفرا می‌رود و در آنجا ذخیره می‌شود. همراه با ورود غذا به روده باریک کیسه صفرا منقبض شده و مقداری صفرا از مجرایی که در انتها با مجرای لوزوالمعده مشترک است وارد دوازدهه می‌شود. مهمترین عمل صفرا کمک به هضم چربیهاست. عمل دیگر صفرا خنثی کردن حالت اسیدی شیره معده است.

جذب غذا

کلیه مواد غذایی که در اثر هضم شیمیایی به مواد ساده و قابل جذب تبدیل شده‌اند همچنین ویتامینها ، آب و نمکها که برای جذب نیازی به هضم شیمیایی ندارند از دیواره روده باریک جذب می‌شوند. هر پرز شامل یک لایه از سلولهای پوششی است که غذا بوسیله آنها جذب می‌شود. بلافاصله در زیر آن شبکه غنی از مویرگهای خونی وجود دارد که قندها ، اسیدهای آمینه آب و نمکها وارد این شبکه می‌شوند.

این شبکه مویرگی پس از جمع آوری مواد غذایی به یک سیاهرگ کوچک پرزی منتهی می‌شود. سیاهرگ پرزی به سیاهرگهای بزرگتر پیوسته و سرانجام وارد سیاهرگ باب می‌شوند. این سیاهرگ ابتدا به کبد رفته و مواد غذایی در کبد ذخیره و پس بر حسب نیاز وارد خون می‌شوند. در واقع کبد به منزله یک انبار و تنظیم کننده و پخش کننده مواد غذایی جذب شده است.

اطلاعات عمومی

موش

نام علمی : Mus musculus

فرمانرو : جانوران

شاخه : طنابداران

رده : پستانداران

راسته : جوندگان

بالا خانواده : muroidea

تیره : موش سانان

زیر خانواده : Murinae

سرده : mus


250pxUntitled.jpg

قورباغه

نام علمی : Anura

فرمانرو : جانوران

شاخه : طنابداران

رده : دوزیستان

راسته : بی دمان

زیر راسته : کهن غوکان ، ميان غوكان ، نوغوكان

گونه ها : قورباغه ها 3700 گونه دارند برخی از آن ها : قورباغه سبز ، قورباغه نیزه سمی

گوسفند

نام علمی : riesOVis a ries

فرمانرو : جانوران

شاخه : طنابداران

رده : پستانداران

راسته : سم شکافتگان

تیره : گاوسانان

زیر خانواده : بزسانان

سرده : en:ovis

گونه : o,aries

روش کار

قورباغه و موش را تشریح کردیم و طول روده و قد آنها را اندازه گیری کردیم و نسبت طول روده به قدشان را محاسبه کردیم.
ندکانه.jpg

تشریح:

۱) بیهوش کردن حیوانات مورد نظر با اتر یا کلروفوم

۲) ثابت کردن جاندار روی یونولیت با سوزن

۳) پاره کردن پوست حیوان با پنس و قیچی

۴) بریدن گوشت حیوان با پنس و قیچی

۵) اندازه گرفتن قد و روده ی حیوان و محاسبه ی نسبت آن ها

نتایج

250pxUntitled.jpg

گوسفند:

قد: ۱۵۰CM طول روده : ۲۰۰CM

قورباغه:

قد: ۱۲CM طول روده : ۹/۵CM

موش:

قد: ۱۲CM طول روده : ۴۸CM








نتیجه گیری

با توجه به نسبت طول روده به قد هر حیوان فهمیدیم هضم گوشت راحت تر است چون این نسبت در گوشتخواران بیشتر بوده. عموما گوشت خواران تکه های بزرگ گوشت را سریع تر می خورند. از آنجا که هضم گوشت آسان است، گوشت خواران دستگاه هاضمه کوتاه تری نسبت به گیاه خواران دارند. گوشت مملو از انرژی است و گوشت خواران نیاز ندارند که به تعداد دفعات گیاه خواران غذا بخورند. بنابراین آنها می توانند زمان زیادی را به استراحت یا خوابیدن بپردازند.

برای تایید این مسئله می بینیم قورباغه در نوزادی ، گیاه خوار بوده و وقتی بالغ می شود حشره خوار می شود و نتیجتا نسبت طول روده به قد در دوران نوزادی بیشتر می باشد. هنگام دگردیسی و تبدیل نوزاد قورباغه به قورباغه بالغ رشد روده نسبت به سایر اندام ها اندک است .

در مواردی که بررسی کردیم متوجه شدیم که دوزیست و پستاندار بودن حیوان موجب تفاوت در طول روده نمی شود بلکه نوع غذایی که مصرف می کنند این تفاوت را ایجاد می کند.


علت هضم راحت تر گوشت نسبت به گیاه : فرم ذخیره ای انرژی در جانوارن یک ترکیب 6 کربنه به نام گلوکز می باشد. سلولها این گلوکز را به راحتی می شکنند و ATP بدست میاورند. ATP انرژی لازم برای فعالیت سلولها را فراهم می کند. فرم ذخیره ای انرژی در گیاهان نشاسته می باشد که این نشاسته به نوبه ی خود به ATP تبدیل می شود ولی از آنجایی که متشکل است از چندین واحد گلوکز، تجزیه آن سخت تر می باشد. وقتی موجودی از گیاه تغذیه می کند کل گیاه را می خورد که علاوه بر نشاسته شامل سلولز هم می باشد. سلولز یک کربوهیدرات ساختاری می باشد که موجودات توانایی تبدیل آن به گلوکز را ندارند زیرا آنزیم سلولاز را در دستگاه گوارش خود ندارند. در نتیجه سلولز که اصلا تجزیه نمی شود و نشاسته هم به مراتب سخت تر از گلوکز تبدیل به ATP می شود و به همین علت هضم گوشت آسان تر از گیاه است.

معلم راهنما

خانم طرَاف

اعضای گروه

پرنا شمس ، فاطمه پارسی نژاد ، تارا ممدوحی


منابع

[1][htttp://www.tebyan.ir]

[2]کتاب آزمایشگاه وزیست شناسی۱

[3][www.020.ir]

[4]www.daneshnameh.roshd.ir

[5]www.mordad90.mihanblog.com/post/156

[6]www.donyayevahsh.com/dozistan.htm

ابزارهای شخصی